TÜFE nasıl hesaplanır? Sepet, ağırlık ve endeks

Tüketici fiyat endeksi (TÜFE), hanehalklarının satın aldığı mal ve hizmetlerin fiyatlarındaki ortalama değişimi ölçer. Tek bir ürünün fiyatı değil, geniş bir sepetin toplam maliyeti izlenir; her ürün, harcamalar içindeki payı kadar etkili olur. Aşağıdaki bilgiler Türkiye İstatistik Kurumu'nun TÜFE Metodoloji Dokümanı 2026 belgesine dayanıyor. Bu sitedeki bütün hesaplar bu endeksin genel değerini kullanır.

Sepet: hangi mal ve hizmetler izleniyor

TÜİK'in belgesine göre 2026'da endeks 81 ilin tamamını ve 239 ilçeyi kapsıyor. 39.070 işyerinden ve 5.246 konuttan (kira için) 428 madde ve 972 madde çeşidi izleniyor; her ay yaklaşık 636.640 fiyat derleniyor. Sepet her yıl gözden geçirilir: tüketimde payı azalan ürünler çıkarılır, yaygınlaşanlar eklenir.

Endeks belirli bir gelir grubunu değil, nüfusun tamamını temsil eder. Aynı konutta yaşayan bütün bireylerin yanında huzurevi, öğrenci yurdu, askeri kışla ve cezaevinde kalanların harcamaları da kapsamdadır; Türkiye'de bir süre kalan yabancı ziyaretçilerin harcamaları da sayılır. Kapsanan harcama, piyasada parayla yapılan tüketimdir: kendi ürettiğini tüketmek ya da ayni yardımlar endekse girmez.

Ürünler, uluslararası Amaca Göre Bireysel Tüketim Sınıflaması'nın 2018 sürümüne (COICOP 2018) göre gruplanır. 2025=100 tabanlı yeni seriyle birlikte bu sınıflamaya geçildi ve ana harcama grubu sayısı 13 oldu. Yeni taban ve sınıflamayla üretilen ilk veriler, belgeye göre Ocak 2026 bülteniyle yayımlandı; eski seri de yeni tabanda yeniden sunuldu. Taban değişikliğinin hesaplara etkisini baz yılı rehberinde anlattık.

Ağırlıklar: hangi harcama ne kadar sayılıyor

Sepetteki her ürünün endekse etkisi, hanehalklarının toplam harcaması içindeki payına göre belirlenir. Belgeye göre 2025=100 tabanlı seride ana gruplar ve alt gruplar için ulusal hesaplardaki hanehalkı nihai tüketim harcamaları, daha ayrıntılı düzeylerde Hanehalkı Bütçe Anketi ve idari kayıtlar kullanılıyor. Ağırlıklar her yıl Aralık ayında güncellenip yıl boyunca sabit tutuluyor. 2026 için ana grupların payları şöyle:

• Gıda ve alkolsüz içecekler: %24,44
• Ulaştırma: %16,62
• Konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlar: %11,40
• Lokantalar ve konaklama hizmetleri: %11,13
• Mobilya, ev eşyası ve rutin ev bakımı: %7,92
• Giyim ve ayakkabı: %7,90
• Kişisel bakım, sosyal koruma ve çeşitli mal ve hizmetler: %4,49
• Eğlence, dinlence, spor ve kültür: %4,34
• Bilgi ve iletişim: %3,10
• Sağlık: %2,79
• Alkollü içecekler ve tütün: %2,75
• Eğitim hizmetleri: %2,02
• Sigorta ve finansal hizmetler: %1,07

Fiyatlar nasıl derleniyor

Fiyatlar birden çok kaynaktan gelir. TÜİK'in 26 bölge müdürlüğündeki anketörler seçilmiş işyerlerinden fiyat toplar. Barkod verisi alınan işyerlerinde ayın bütün satışları barkod düzeyinde endekse girer. Çevrim içi satılan ürünlerin fiyatları web sitelerinden otomatik olarak çekilir. Akaryakıt fiyatları Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu kayıtlarından, elektrik ve doğal gaz fiyatları düzenleyici kurumlardan alınır. Kiralar, aynı konutlar yıl boyunca izlenerek telefonla derlenir. Sağlık ve eğitim gruplarındaki bazı hizmetlerin fiyatlarını 2025'ten beri işyerlerinin yetkilileri TÜİK'in internet anketine kendileri giriyor. Kasa ve web verilerinde ayın 1'i ile 24'ü arasındaki günlük fiyatların geometrik ortalaması o ayın fiyatı sayılır.

Derlenen fiyat, tüketicinin kasada ödediği nihai fiyattır ve KDV, ÖTV gibi dolaylı vergileri içerir. Fiyatlar peşin ödeme esasına göre alınır; taksitli satış fiyatları hesaba katılmaz. Kirada, mevcut kiracının sözleşmesini yenilemesi ya da konuta yeni bir kiracının girmesi ayrımı yapılmadan, her ay fiilen ödenen kira kaydedilir. Bir ürünün modeli ya da niteliği değiştiğinde fiyat farkının kaliteden kaynaklanan kısmı ayıklanır. Böylece endeks, aynı ürünün fiyatındaki saf değişimi ölçmeye çalışır.

Endeks: ağırlıklı ortalama

TÜİK endeksi zincirleme Laspeyres tipi bir formülle hesaplar: her ürünün fiyatı bir referans döneme (önceki yılın Aralık ayı) göre ne kadar değiştiyse, bu değişim ürünün ağırlığıyla çarpılır ve toplanır. Yıl sonunda yeni ağırlıklarla yeni bir halka başlar ve halkalar birbirine bağlanarak uzun bir seri elde edilir. Mantığı görmek için üç maddelik hayali bir sepet yeterli:

Hesap şöyle: 0,50 × %10 + 0,30 × %30 + 0,20 × %5 = %15. Kiranın fiyatı en çok artan madde olsa da endekse katkısı ağırlığıyla sınırlı; harcamadaki payı küçük bir ürün ne kadar pahalanırsa pahalansın genel endeksi az etkiler. Aynı fiyat değişimleri farklı ağırlıklarla başka bir sonuç verirdi; kişisel enflasyonun resmî orandan farklı hissedilmesinin temel nedeni de budur.

Endeksten orana

TÜİK her ay bir endeks değeri yayımlar ve oranlar bu değerlerin birbirine bölünmesiyle bulunur. Ağustos 2026 için genel endeks 134,75, bir önceki ay 132,31; ikisinin oranı aylık enflasyonu verir: %1,84. Aynı değeri bir yıl önceki 102,47 ile karşılaştırınca yıllık oran %31,51 çıkar. Yıllık, yılbaşından beri ve 12 aylık ortalama oranların hesabını enflasyon oranları rehberinde, her yılın aylık endeksini yıllara göre enflasyon sayfasında bulabilirsin.

Sonuçlar her ayın 3'ünde saat 10.00'da TÜİK'in haber bülteniyle açıklanır; ayın 3'ü hafta sonuna denk gelirse izleyen ilk iş günü.

Türkiye'de fiyat endeksi hesaplaması 1927'de İstanbul Ticaret Odası'nın Ankara ve İstanbul için hesapladığı Ücretliler Geçinme Endeksi'yle başladı. Bugünkü yapının temeli olan 2003=100 tabanlı endeksin ilk sonuçları 3 Şubat 2005'te açıklandı; 2025=100 tabanlı seri bu yapıyı yeni sınıflama ve ağırlık kaynaklarıyla sürdürüyor.

Kişisel enflasyon neden farklı hissedilir

TÜFE bütün hanehalklarının ortalama sepetini ölçer. Kirada oturan biri için konut harcamasının payı ortalamadan yüksek, arabası olmayan biri için akaryakıtın payı düşüktür. Harcamalarının büyük kısmını fiyatı hızlı artan kalemlere ayıran biri enflasyonu resmî orandan yüksek hisseder. Ayrıca insanlar sık aldıkları ürünlerdeki artışı daha çok fark eder, seyrek aldıkları ürünlerdeki düşüşleri gözden kaçırır. Buna rağmen maaş kıyası gibi ortak bir referans gerektiğinde, yöntemi açık ve herkesin erişebildiği tek ölçü resmî endekstir; sitenin bu ölçüyü nasıl kullandığını metodoloji sayfasında anlattık.